Facebook

Z DZIEJÓW 12. PUŁKU UŁANÓW PODOLSKICH

Po bitwie stoczonej 14 października 1806 r. pod Jeną – Auerstedt, podczas której wojska dowodzone przez cesarza Francji Napoleona I i marszałka francuskiego Louisa Davonta pokonały armię pruską dowodzoną przez króla Fryderyka Wilhelma III i wkroczeniu 14 stycznia roku następnego francuskich sił do Warszawy, utworzono Komisję Rządzącą w składzie pięciu ministrów. Jednym z nich został mianowany książę Józef Poniatowski, jako dyrektor wojny. Zaaprobowany przez Napoleona, stan polskiego wojska miał wynosić 37 000 żołnierzy, zgrupowanych w trzech „Legiach”.

W dniach 7 i 9 lipca 1807 r. w pruskiej Tylży (dziś Sowieck w obwodzie Królewieckim) cesarz Napoleon I Bonaparte zawarł traktaty pokojowe z Imperium Rosyjskim i Królestwem Prus, mocą których zostało utworzone samodzielne Księstwo Warszawskie. Miało ono własną administrację i wojsko, ale już w sprawach polityki zagranicznej i wojskowej decydujący głos mieli Francuzi, nasi protektorzy. Francja rozpoczynając w 1808 r. wojnę z Austrią, wciągnęła w nią również Księstwo Warszawskie. Pierwsze spotkanie wojsk polskich i austriackich miało miejsce 19 kwietnia 1808 r., na południowych przedpolach Warszawy, podczas starcia pod Raszynem, pomnik ku czci tej bitwy znajduje się w północnej części parku wilanowskiego. W rezultacie walk polsko – austriackich wojsko nasze opanowało Małopolskę Wschodnią i część Podola. Tamtejsza ludność spontanicznie, własnym kosztem, zaczęła formować oddziały wojskowe. Jednym z pierwszych organizatorów i dowódców wojskowych był kapitan w stanie spoczynku Gabriel Ryszczewski, który sformował 5 Pułk Jazdy Francusko – Galicyjskiej i dnia 1 lipca 1809 r., rozkazem polskich władz wojskowych, został jego dowódcą w stopniu pułkownika. Pod koniec 1809 r. pułkowi temu zmieniono nazwę na

12 Pułk Ułanów, ustanawiając barwy czerwono – biało – granatowe w nawiązaniu do barw państwowych Francji.

W latach 1810 – 1812 stan pułku wynosił ok. 900 ułanów, stacjonując w Pułtusku, Ostrowi Mazowieckiej i Ostrołęce.

Pułk brał udział w wyprawie na Moskwę, stanowiąc straż przednią Wielkiej Armii. Podczas marszu na wschód przyczynił się do zdobycia Smoleńska, a jego dowódca płk Ryszczewski został odznaczony krzyżem kawalerskim orderu Virtuti Militari trzeciej klasy.

Po zarządzonym przez Napoleona odwrocie z Moskwy poszczególne szwadrony 12 Pułku stanowią straż przyboczną cesarza i rannego księcia Józefa Poniatowskiego.

Klęska Napoleona pod Lipskiem i śmierć ks. Józefa w Elsterze, kończą pierwszą część dziejów pułku.

Gdy 28 listopada 1830 r. wybucha Powstanie Listopadowe, powstaje konieczność zwiększenia polskich sił zbrojnych i sformowania nowych jednostek wojskowych, nie tylko w Królestwie Kongresowym, lecz również i na wschodnich Kresach Rzeczpospolitej. W marcu 1831 r. na Żmudzi miejscowa, patriotycznie nastawiona ludność zajęła kilka miejscowości

m. in. Rosienie, Szawle i Telsze zbierając się pod polskimi znakami, wznieciła zarzewie powstania na ziemi litewskiej. Dowództwo Powstania chcąc wesprzeć działania powstańców walczących na Żmudzi i Wileńszczyźnie, tam mały korpus posiłkowy pod dowództwem gen. Dezyderego Chłapowskiego. Generał 13 czerwca 1831 r. w Czabiszkach utworzył z powstańczej jazdy 12 Pułk Ułanów, mianując jego dowódcą kpt. Jana Giedroycia. Pułk przejął numer, barwy i tradycję swego protoplasty – 12 Pułku Ułanów Księstwa Warszawskiego, stając się jego spadkobiercą.

 

 

Przebieg kampanii litewskiej nie spełniał pokładach w niej nadziei. Polskie oddziały były

w defensywie. W dniu 13 lipca 1831 r. podczas bitwy pod Nowym Miastem Żmudzkim pułk poniósł ciężkie straty, a mjr Giedroyć, trzykrotnie został ranny. Rany okazały się śmiertelne i po kilku dniach major umiera. Wojsko polskie znalazło się w tragicznym położeniu, otoczone przez siły rosyjskie, przekracza granicę pruską, gdzie składa broń. Pomimo dość krótkiego epizodu istnienia 12 Pułku Ułanów podczas Powstania Listopadowego, jego tradycja będzie kontynuowana już u zarania niepodległego bytu II Rzeczypospolitej.

Pod koniec I wojny światowej na terenie Rosji działały trzy korpusy, składające się w ogromnej części z Polaków. W skład 3 Korpusu wchodził 7 Pułk Ułanów pod komendą płk Henryka Kuncmana, który poległ w walkach z Ukraińcami na Podolu. Pod naciskiem Austriaków 7 Pułk miał się rozformować, ale czynił to tak nieporadnie, że gdy w listopadzie 1918 r. do Warszawy powrócił komendant Józef Piłsudski i nakazał (19 listopada) płk Skrzyńskiemu formowanie oddziału ochotniczego, którego celem było wzmocnienie wojsk walczących w obronie Lwowa, to żołnierze tegoż Pułku byli gotowi do działania.

W dniu 3 grudnia 1918 r. w gazecie Kurier Warszawski ukazało się ogłoszenie następującej treści: „Grono oficerów byłego VII- go pułku ułanów III- go Korpusu zawiadamia pp. Oficerów i żołnierzy pułku o założeniu w dniu 1- ym b. m. Związku w celu nawiązania łączności. Uprasza się zainteresowanych o zgłaszanie się pod adresem ul. Polna 58 m. 5 w godzinach od 9 z rana do 12 w południe. Prezes podrotmistrz Szuszkiewicz, sekretarz porucznik Młodzianowski”. Na apel ten odpowiedziało, oprócz byłych żołnierzy VII Pułku Ułanów, również wielu ochotników, przeważnie młodzieży z Warszawy i jej najbliższych przedmieść Czerniakowa, Mokotowa, Grochowa i innych. Z żołnierzy i nowych rekrutów utworzono oddział noszący nazwę „Szwadron Jazdy Województwa Warszawskiego Odsieczy Lwowa”. Dowództwo objął rtm. Antoni Szuszkiewicz – jego brat por. Mateusz Szuszkiewicz, był również w tym oddziale. Po krótkim przeszkoleniu oddział wyruszył na front. Po przebiciu się do Lwowa rotmistrz Szuszkiewicz zameldował się u dowódcy obrony miasta gen. Tadeusza Rozwadowskiego, który skierował oddział na najtrudniejszy odcinek obrony, mianowicie w okolice rogatki Żółkiewskiego i wsi Zboiska. Najcięższe walki w tym rejonie trwały około 3 tygodni. Na przełomie stycznia i lutego szwadron powrócił do Warszawy.

Od dnia 8 lutego 1919 r. główną bazą – miejscem tworzenia rozrastającego się oddziału zostały Dobra Wilanowskie, majątek państwa Branickich.

Rozkazem szefa Sztabu Generalnego nr 77/ 19 z dnia 19 lutego 1919 r. rozbudowanemu dywizjonowi nadana została nowa nazwa: 12 Pułk Ułanów Odsieczy Lwowa. Miesiąc później dowództwo Pułku objął płk Józef Tokarzewski.

Na trzy miesiące Wilanów, a mówiąc dokładniej Dobra Wilanowskie, stały się domem – koszarami i terenem ćwiczeń dla żołnierzy Pułku, szkolących się w sztuce wojennej. Przez ten czas nasi dziadkowie, mieszkańcy Wilanowa i okolic, mogli na co dzień obserwować szkolących się w taktyce, na polach i łąkach hrabiego Branickiego, żołnierzy i nowych rekrutów. Gdy przyszła niedziela żołnierze ci swoimi pododdziałami uczestniczyli w Mszy świętej w wilanowskim kościele.

Tak pobyt w Wilanowie, a przede wszystkim ćwiczenia przeprowadzane na miejscowych polach wspomina w swoim wierszu rtm. Remigiusz Grocholski.

Jak dziś pamiętam, było to przedwiośnie: Ułańską władzę w ten sposób pojmuje:

Mgła, deszczyk siąpi, wciąż mroźne powietrze, „Nie tylko trzeba służyć Sztandarowi,

Mimo to w Pułku praca wre radośnie. „Lecz pod Sztandarem niech APOSTOŁUJE

Miłkowski Zygmunt na słocie i wietrze „Każdy jak służyć Bogu, Honorowi.

Brnie w oraninie, szyk pieszy ukośnie „Tępić trza wpływ ten, co duszę nam truje.

Od Wilanowa prowadzi i zetrze „Wyrozumiali dla innych, surowi

Koło Wolicy pozorowanego „Dla siebie bądźmy. A Honor w tym leży

Nieprzyjaciela – tak ucząc młodego „Aby powinność wykonać żołnierzy”.

Rekruta. Karol, choć brat Ordynata, Tam znów Szuszkiewicz z Iżyckim prowadzą

I mógłby teraz siedzieć na Riwierze, Ćwiczenia karne; pięknego konika

Swe cekaemy po deszczu oblata: Rotmistrz dosiada. Tam znów łozy sadzą

Na brzuchu leży jak zwykli żołnierze Tuż przed pałacem, a tego wynika,

I swoich szkoli… Widzę mego brata: Że tu turnieju ułańskiego dadzą

Wysmukła postać, z oczu patrzy szczerze Nam przedstawienie… Tak na ochotnika

Pogoda w twarzy przy wielkiej powadze; Wszyscy od brzasku tu zebrani w PRACY

On adiutanta tu sprawuje władzę, Swą siłę zbrojną szykują POLACY!

W ten sposób Ułani Podolscy ćwiczyli się w rzemiośle wojennym do ciężkich walk pod Lwowem i wojny z Rosją w 1920 r.

Na początku maja 1919 r. zakończyły się szkolenia Pułku. Dnia 7 maja w wilanowskim kościele św. Anny odprawiona została uroczysta Msza święta z wręczeniem Pułkowi sztandaru, a po niej na placu przed kościołem defilada. Sztandar ten towarzyszył Pułkowi we wszystkich bojach i uroczystościach do 1923 r. Dziś znajduje się w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego. 7 maja stał się dniem Święta Pułku.

W dniu 9 maja 12919 r. dwa szwadrony Pułku dowodzone przez mjr Rudnickiego, wyruszyły z Wilanowa pod Lwów na front w Małopolsce Wschodniej.

Po tygodniu czasu pozostała część Pułku opuściła gościnny Wilanów i przeniosła się do Zamościa, bliżej terenu walk, gdzie formowano kolejne szwadrony pod dowództwem poruczników Witolda Olszańskiego i Juliana Zbrowskiego oraz szwadron ciężkich karabinów maszynowych (CKM) por. Karola Radziwiłła (jego żona Izabela, była „matką” Pułku, fundatorką wyposażenia i uzbrojenia pułkowego. Oboje z mężem spoczywają na Wilanowskim cmentarzu).

W okresie maj – sierpień 1919 r. wydzielony dywizjon 12 Pułku Ułanów pod dowództwem Majora Rudnickiego bierze udział w walkach z Ukraińcami na terenie Małopolski Wschodniej.

Od sierpnia 1919 r. zaczynają się walki z wojskami Rosji bolszewickiej na Wołyniu, jednocześnie w połowie sierpnia Polska zawiera rozejm z Ukraińcami.

Wysiłek i kunszt wojenny dywizjonu 12 Pułku Ułanów pod dowództwem rtm. Antoniego Szuszkiewicza osiągnięty podczas ćwiczeń w Wilanowie, znalazły uznanie w oczach dowódcy zgrupowania całości wojsk, francuskiego generała Petit – Demange. Również ludność Zasławia ufundowała pamiątkowy proporzec w podzięce za oswobodzenie miasta od bolszewików.

Pod koniec września przybywa z Zamościa pozostała część Pułku wraz z dowódcą. Miesiąc później 25 października 12 Pułk otrzymał nową nazwę- Ułanów Podolskich, podkreślającą związek tej jednostki wojskowej z Podolem oraz z formowanym tam w 1809 r. 12 Pułkiem Ułanów Księstwa Warszawskiego i z 7 Pułkiem Ułanów III Korpusu Wschodniego oraz ich barwami i tradycjami.

W dniu 28 października Pułk transportem kolejowym przez Lwów, Kraków, Częstochowę, Kutno dotarł do Aleksandrowa Kujawskiego, przygotowując się do przejęcia z rąk Niemców piastowskiego Pomorza.

W połowie stycznia 1920 r., zgodnie z wcześniej ustalonym z Niemcami harmonogramem, Wojsko Polskie wkroczyło na teren Pomorza. Pierwszym miastem przejętym od Niemiec był Toruń. Oddziałem polskim, który wszedł do miasta jako pierwszy, był podjazd 12 Pułku Ułanów Podolskich pod dowództwem ppor. Witolda Jabłońskiego. Najbardziej znanym wydarzeniem z okresu przejmowania Pomorza przez Wojsko Polskie, jest uroczystość zaślubin Rzeczpospolitej z morzem, odbyta w Pucku. Podczas tej uroczystości gen. Józef Haller rzucił w wody Bałtyku pierścień, a w jego dno wbito słup z napisem:

…”Roku Pańskiego 1920 dnia 10 lutego Wojsko Polskie z gen. Józefem Hallerem na czele objęło w wieczyste posiadanie Polskie Morze”…

W uroczystościach tych 12 Pułk Ułanów Podolskich reprezentowali mjr Rudnicki, por. Radziwiłł, por. Zaremba, ppor. Szuszkiewicz, ppor. Jabłoński, ppor. Piotrowski, ppor. Iżycki oraz ppor. Kaczkowski. Po zajęciu Pomorza 12 Pułk ponownie przerzucono na wschód, gdzie podjął walki z wojskami Rosji posuwającymi się w głąb terenów polskich.

Nie sposób w tak krótkim artykule opisać całość działalności i walk żołnierzy12 Pułku szczególnie tych toczonych z Rosją w 1920 r. i podczas II wojny światowej.

Ale pokrótce spróbuję to uczynić.

Podczas wyprawy kijowskiej, idąc w awangardzie Wojsk Polskich, zdobywa Białą Cerkiew położoną na południe od Kijowa. Po uderzeniu wojsk Armii Konnej – Budionnego 12 Pułk cofa się pod Zamość. W wyniku Bitwy Warszawskiej Pułk przechodzi do kontruderzenia – bierze udział, pod dowództwem rtm. Tadeusza Komorowskiego (późniejszego „Bora”, jednego z dowódców Armii Krajowej podczas II wojny światowej) w największej bitwie kawaleryjskiej XX w. pod Komarowem koło Zamościa, w której rzekomo niezwyciężona konnica Budionnego doznała sromotnej klęski w starciu z jazdą polską. Półtora tysiąca kawalerii polskiej rozbija w puch 6 000 jazdy rosyjskiej, zabijając 4 000 z nich, tracąc 300 zabitych i rannych.

Po zawarciu Traktatu Ryskiego 12 Pułk trafia na Wołyń, gdzie pod Krzemieńcem w Białokrynicy stacjonuje cały okres pokoju od 1921 do 1939 r.

W przededniu napaści Niemiec na Polskę zostaje włączony w skład Wołyńskiej Brygady Kawalerii, której dowódca był płk dypl. Julian Filipowicz z 7 Pułku Ułanów i przerzucony w rejon Częstochowy. W dniu 1 września 1939 r. w bitwie pod wsią Mokra, zadaje Niemcom poważne straty, niszcząc około 100 czołgów i innych pojazdów. 13 września Pułk dzieli się na kilka pododdziałów. Oddział usiłujący przebić się do oblężonej Stolicy w chwili zagrożenia w Puszczy Kampinoskiej, pali sztandar pułkowy, żeby nie wpadł w ręce wroga. Części żołnierzy Pułku udaje się dotrzeć do Warszawy, część trafia do niewoli niemieckiej, a inna rosyjskiej. Niektórzy unikają niewoli kontynuując walkę w strukturach podziemnych przez okres okupacji. Biorą udział w akcji „Burza” i Powstaniu Warszawskim.

Po uderzeniu w 1941 r. Niemców na Związek Radziecki, tworzy się tam, pod dowództwem gen. Władysława Andersa, Wojsko Polskie – z oddziału ochrony przy dowództwie Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR, odradza się 12 Pułk Ułanów Podolskich. Po przetransportowaniu wojsk polskich do Iranu, a następnie do Iraku, przystępuje się w Pułku do szkolenia żołnierzy. Od maja 1943 r. Pułk zostaje przydzielony do 3 Dywizji Strzelców Karpackich, a następnie w składzie Dywizji do 2 Korpusu Polskiego. Po krótkim pobycie na Bliskim Wschodzie Pułk przez Palestynę i Egipt zostaje przetransportowany drogą morską do włoskiego portu Taranto, na południu półwyspu Apenińskiego. Żołnierze 12 Pułku wzięli udział w sławnej bitwie pod Monte Cassino, gdzie okryli się nieśmiertelną chwałą, wkraczając 18 maja 1944 r. w ruiny klasztoru jako pierwsi. Zamanifestowali ten wyczyn zatknięciem proporczyka Pułku i flagi biało- czerwonej. Szlak bojowy na ziemi włoskiej Pułk zakończył w miejscowości Brisighella pod Bolonią. W tym roku przypada 70. rocznica tego wydarzenia.

Rzeczpospolita Polska

„Dekretem z dnia 11 listopada 1966 r., w uznaniu czynów niezwykłego męstwa w okresie drugiej wojny światowej 1939 – 1945 został nadany 12. PUŁKOWI UŁANÓW PODOLSKICH za kampanię 1939 r. w Polsce i 1944 – 1945 r. we Włoszech KRZYŻ SREBRNY ORDERU WOJENNEGO VIRTUTI MILITARI

Kanclerz Kapituły

Podpis nieczytelny

Po zakończeniu wojny Pułk przetransportowano do Wielkiej Brytanii i tam 6 maja 1947 r. rozwiązany. Stało się to w przeddzień święta Pułku i było, można tak rzec, swoistym podziękowaniem aliantów za krew przelaną przez żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich walczących pod angielską i amerykańską komendą.

Tradycje Pułku przejęło i kontynuowało je Koło Żołnierzy 12 Pułku Ułanów Podolskich.

W dniu 25 kwietnia 1997 r. Koło Żołnierzy działające w Londynie, przekazało prawo używania nazwy „Ułani Podolscy” 12 Batalionowi Rozpoznawczemu Wojska Polskiego i kontynuowanie tradycji 12 Pułku Ułanów Podolskich.

Od 2011 r. tradycje Ułanów Podolskich przejął 12 Batalion Dowodzenia Ułanów Podolskich w Szczecinie.

Członkowie Koła panowie Artur Nurek, Cezary Jankowski i Piotr Kaźmierski odwiedzili w dniach 1 i 2 lutego 2013 r. Stolicę. W tym czasie spotkali się z potomkami osób związanych w przeszłości z 12 Pułkiem i odwiedzili Wilanów, gdzie na miejscowym, parafialnym cmentarzu złożyli kwiaty i zapalili znicze na grobie Izabeli i Karola Radziwiłłów – „matki” i oficera tegoż Pułku.

Wielka musiała być miłość i wdzięczność dla Wilanowa, skoro ta książęca para wybrała nasz parafialny cmentarz na miejsce swojego wiecznego spoczynku.

Aż się prosi, żeby fakt formowania 12 Pułku Ułanów Podolskich w Wilanowie został upamiętniony na tablicy umieszczonej w kościele św. Anny lub jego otoczeniu.

Krzysztof Kanabus

Dziękuję Panu Adamowi Rybińskiemu za materiały i zdjęcie do tego artykułu.

Na podstawie:

Historia Pułku – Marek Magowski, Krzysztof Komaniecki

Ułani Podolscy – opracowanie zbiorowe

 

 

 

Komentarze

Dodaj komentarz

Twoje imię

Imię jest wymagane

Wpisz poprawny adres

Adres email jest wymagany

Wpisz treść komentarza

Gazeta Wilanowska © 2017 All Rights Reserved

Made by MEDIAPUNTO

Powered by WordPress